Bu sayfa, sözlükteki bireysel çevirmen notlarında tekrar tekrar açıklanmak yerine, birden fazla Mertebe veya Yol'u kapsayan sistemik tercihleri tek bir yerde toplar. Bir girdinin adının yanında 📘 Sistem Kuralı rozetini görüyorsanız, o tercih burada listelenen bir kuralın parçasıdır. Rozete tıklamak sizi doğrudan ilgili kurala getirir. Her kural en az bir doğrulanmış kanonik örneğe dayanır ve üslup tercihiyle değil, kontrol edilebilir bir testle çalışır.
Çincede büyü ve büyücülük bildiren iki ayrı kök — 法师 (fǎshī) ve
巫 (wū) — tek bir Türkçe kelimeyle karşılanmaz. Dört ayrı kelime kullanılır
ve bunlar birbirinin yerine geçmez.
巫师) ayrılmıştır. Kanonik olarak gerçekten yeni büyüler icat edebilen tek Mertebe.巫王).
法师 taşıyan her ad bu kurala girmez. Kaynağın kendi dizgesinden değil, dışarıdan
ödünç alınmış bir terimin içinde bulunan 法师 onarılmaz (bkz. Âlem Seyyahı).
"Mentor" (导师, dǎoshī) unvanı otomatik olarak "Mürşid" ile karşılanmaz. Karşılık,
rehberliğin neye yöneldiğine göre seçilir ve aşağıdaki sınamalar sırayla uygulanır.
Bir Yol hem Mertebe adında hem de bir salahiyette 导师 taşıyorsa, Mertebe adı
salahiyetin kelimesini alır; bu sınama diğer bütün koşullardan önce gelir. Aynı 导师
aynı Yolda iki ayrı kelimeyle karşılansaydı, kaynağın kurduğu bağ Türkçede görünmez olurdu
(bkz. Kural 10 ve Kural 11).
Bu sözlükte 导师 taşıyan salahiyetler bir kişiyi değil bir alanı yönetir:
星界导师 Âlem-i Misal'i, 灵界导师 Âlem-i Ervah'ı. Karşılıkları
Müdebbir'dir. Kelime 'tedbir'den gelir: önceden düşünüp düzenleyen, bir işin yahut
bir âlemin idaresini gözeten kimse. Bu yüzden aynı Yolların Mertebe adları da Müdebbir'i taşır:
星界导师 → Âlem-i Misal Müdebbiri; 秘术导师 → Havas Müdebbiri (Mertebe 5)灵界导师 → Âlem-i Ervah Müdebbiri; 知识导师 → Marifet Müdebbiri (Mertebe 2)Aile, Marifet İfriti ve Kadir-i Mutlak gruplarının bilgi Yollarında toplanır; 'tedbir'in bilgiye dayalı yönetim anlamı bu dağılımla örtüşür.
Salahiyet bağı yoksa "Mürşid" için iki koşulun birlikte sağlanması gerekir:
İki koşul da sağlanırsa → Mürşid (Hile Mürşidi, Fitne Mürşidi).
Karşılık hangi koşulun başarısız olduğuna göre seçilir:
导师'yı bir salahiyette de taşıyor mu? Taşıyorsa salahiyetin kelimesi
esastır. Taşımıyorsa: rehberlik bir müride mi, bir alana mı, bir yöne mi yöneliyor — ve müride
yöneliyorsa Yolun ahlakı gerilimi taşıyor mu?
Piskopos (主教) yalnızca Yedi Ortodoks İlah Kilisesi'ne
ait Mertebelerde kullanılır. Bunların dışındaki her 主教 unvanı
Ruhban ile karşılanır.
Rahip (祭司) ve Başrahip (主祭) ayrı bir
ailedir ve kaynakta pratikte yalnızca ortodoks ilahların Yollarında geçer (Güneş, Tiran, Ana).
Bu kelimeler Piskopos/Ruhban ekonomisine dahil değildir; ortodoks bir Yolda göründüklerinde
doğrudan karşılanırlar.
祭司 ortodoks olmayan bir Yolda göründüğünde ruhbanî bir kelimeyle karşılanmaz;
Mertebenin kendi içeriği belirleyicidir ve tercih kendi notuyla gerekçelendirilir (Ahmer Hünkar,
红祭司).
"Knight" (骑士) tek bir kelimeyle karşılanmaz. Karar sırayla verilir:
Zincirin dışında iki kısıt vardır:
守护 salahiyetinin (Muhafaza) kelimesini taşır; Savaşçı Yolu'nun Mertebe 5'i (守护者) bu yüzden gerçekten koruyucu olan Mertebenin çapa örneğidir.İngilizcede "corruption" tek bir kelimedir; Çincede ise bu alanı birden çok ayrı terim paylaşır ve bunlar birbirinin yerine geçmez. Türkçe karşılıklar Çince terimden türetilir, İngilizce karşılıktan değil. Aşağıdaki kelimeler ortak bir ahlaki ve yapısal alanı (yozlaşma, bozgunculuk, kirlenme, çözülme) paylaşır; gruplama eğer mümkünse Çinceyi takip ederek etimolojik olmaya çalışır.
Bu Kural yalnızca terimlerin birbirinden ayrı olduğunu belirtir. Bu terimlerden bazıları aynı zamanda salahiyet adlarıdır (Fitne, Tereddi, Necaset, Tencîs, Aşındırma) ve Kural 10'da daha ayrıntılı işlenir. Fesat ise bir salahiyet değildir: kaynakta yalnızca Fesat Baronu'nun adında geçer.
Çincede iki kök bu alanı ikiye böler: 腐 (çürüme, içeriden bozulma) ve
污 (kirlenme, dışarıdan bulaşma). Türkçe bu ikiliği korur.
腐化: içeriden çürüme, bir durum. Yalnızca Mertebe adında geçer.混乱: nizamın bozulup karışıklığa dönüşmesi, bir hâl veya istikrarsızlaştıran bir kuvvet.熵: dış müdahale olmaksızın kendiliğinden dağılma, bir süreç.腐蚀: sürekli temasla yavaş yavaş delip geçme, bir etki. Hâviye Yolu'nda bir salahiyettir; Fesat Baronu'nun 【腐蚀】 kabiliyeti onun ahlaki yüzüdür ve Mertebe adıyla 腐 karakterini paylaşır.污秽: kirliliğin kendisi, bir madde.污染: kirletme fiili, bulaştırma; bir eylem ve onun bıraktığı bulaşma.堕落: düşerek alçalma, bir eğilim ve onun sonucu. Sıfat hâli mütereddi'dir.
Necaset ve Tencîs aynı kökten (ن-ج-س) gelir ve Çincedeki 污
ortaklığını Türkçede de görünür kılar. Ayrım nesnesindedir: Necaset kirliliğin kendisini, Tencîs
ise onun bulaştırılmasını adlandırır. Hâviye'nin Mertebe 0 salahiyetleri arasında ikisi de ayrı
ayrı bulunur; bu yüzden tek kelimeye indirgenmezler.
Fitne her zaman bir yayıcı gerektirmez. Kelime hem öğretilen/yayılan bir
bozgunculuğu (Fitne Mürşidi) hem de nizamın kendiliğinden karışıklığa düşmesini karşılar: Kara
İmparator'un Mertebe 0 salahiyeti olan 混乱, kaidelerin ve nizam kavramının bizzat
kendisinin karışıklığa sürüklenmesidir ve bir öğreticisi yoktur.
İnhilal diğerlerinden failliğiyle ayrılır: Fesat bir çürütücüyü gerektirirken, İnhilal hiçbir fail gerektirmez. Bu ayrım kanoniktir; İnhilal Dükü'nün terfi ayini, bir ulusun hiçbir dış müdahale olmaksızın yalnızca içeriden çökmesini şart koşar. Nizamın İnhilali yol grubunun adı da bu kelimeden gelir.
Sakıtlar Kontu (堕落伯爵) bu ailenin bilinçli istisnasıdır.
堕落'nun karşılığı Tereddi, sıfatı mütereddi'dir; fakat Mertebe bu salahiyeti
taşımaz, kelime yalnızca adındadır. 'Sakıt' başka hiçbir terimle çakışmaz ve okurun erken
karşılaştığı bir unvan için daha açıktır.
腐 mü, 污 mu,
başka mı); sonra terimin bir durumu mu, bir maddeyi mi, bir eylemi mi, bir kuvveti mi, yoksa
failsiz bir süreci mi bildirdiğine bakılır. İngilizce karşılık ("corruption", "chaos") ayrım
için kullanılmaz.
Bu kural yalnızca Çince kaynağın 学 (xué) ile kurulmuş terimlerine uygulanır.
Gerçek dünyadaki bir "-oloji"ye paralel, tamamen kurgusal bir akademik disiplini
adlandıran bileşikler (神秘学, 生物学 gibi). Böyle bir terimle
karşılaşıldığında, jenerik bir "bilgini/uzmanı" ifadesi yerine Farsça "-şinas" (bilen/tanıyan)
ekiyle yeni bir kelime türetilir.
Kural, 术 (shù) ile kurulmuş terimlere uygulanmaz — bunlar bir bilim
dalı değil, kurgusal bir sanat/teknik/zanaat bütünü adlandırır (魔术,
武术 gibi köklerle aynı aile). Burada icat edilmiş bir disiplin yoktur, yalnızca
gerçek bir bilgi/pratik türü söz konusudur; bu yüzden "-şinas" yerine klasik bir isim veya
isim tamlaması kullanılır (örn. 秘术 için Havas; bkz. Havas Müdebbiri Notu).
Allah'ın 99 isminden alınan kelimeler yalnızca Kadir-i Mutlak yol grubu için ayrılmıştır. Evrenin İbrahimî tektanrıcılık tasavvurunu doğrudan temsil eden tek grup. Başka hiçbir Yolda, bir Mertebe ne kadar yüce olursa olsun bu kaynağa başvurulmaz.
Bu tahsis yalnızca tematik bir okumaya dayanmaz; kaynağın kendi kelime tercihinde karşılığı
vardır. Grubun Çince adı 上帝'dır. Bu kelime Çincede sıradan bir
ilah (神) veya efendi (主) karşılığı değildir: tektanrıcı
geleneklerin yüce yaratıcı tanrısını adlandıran yerleşik kelimedir ve Hristiyan, Yahudi ve
İslamî bağlamların üçünde birden kullanılır. Yedi Ortodoks Kilisesi'nin ilahlarının
神 ile adlandırıldığı bir dünyada, bu grubun 上帝 ile
anılması işaretli bir tercihtir.
Kelimenin tek bir dine değil, ortak tektanrıcı tasavvura ait oluşu bu kural için ayrıca
elverişlidir: Esmâ-ül Hüsnâ'ya başvurmak, kaynağın Hristiyan bir kaydını İslamî bir kayda
çevirmek değildir. İki gelenek de aynı yaratıcı-tanrı tasavvurunu paylaşır ve
上帝 bizzat o paylaşılan zemini adlandırır. Türkçe, kaynağın işaret ettiği zemine
kendi dilinde yerleşmiş terminolojiyle karşılık verir.
Kadir-i Mutlak içinde dahi bir isim yalnızca prestij için seçilmez; seçilen ismin anlamı, o Mertebenin belgelenmiş gücüyle veya rolüyle birebir örtüşmelidir.
Tahsis, isimlerin ilahî sıfat olarak kullanılmasına dairdir. Esmâ'da da
bulunan sıradan bir kelime bir unvanı değil bir hâli tarif ettiğinde başka gruplarda kullanılabilir:
Cebbar (独裁者, Kara İmparator) zorba idareyi bildiren sıradan bir sıfattır. İsmin ilahî
bir sıfat olarak okunacağı yerde tahsis katıdır; el-Kahhâr (Musahhir), el-Latîf (Ruh Bedeni) ve el-Cemîl
(Güzellik) bu yüzden reddedilmiştir. Bir ismin kökünü paylaşan sıradan kelimeler (hilkat, mahlukat) tahsise
girmez.
"Gizem/sır" anlamına gelen bir Çince terim göründüğünde otomatik olarak tek bir kelimeyle karşılanmaz. Her yol grubunun (varsa) kendi kelimesi vardır; bir grubun kelimesi başka bir grup için kullanılmaz.
Tek bir Çince terim, Türkçede bulunduğu yere göre farklı biçimler alabilir. Bu bir bölünme değildir: sözlüğün kendi kayıt dizgesi, terimin hangi yuvada durduğuna göre hangi biçimin kullanılacağını belirler. Kural 10 terimi bağlar; bu kural terimin o yuvadaki biçimini belirler.
Örnek: 暗 / 黑暗 üç yuvada üç biçim taşır. Salahiyet adı
Karanlık'tır ve Ebedi Gece Tanrıçası'nın Yolu'nun Mertebe 0 adı da aynı kelimedir.
Özel adlarda Zulmet kullanılır: Sermedi Zulmet (永恒之暗),
Ebedi Zulmet Nehri (永暗之河). Sıfat hâli Zulmani'dir
(Zulmani Melek, 暗天使). Üçü de aynı terimi taşır; hiçbiri ötekinin
yerine geçmez.
Aynı yapı başka terimlerde de vardır: 死亡 salahiyet olarak Mevt'tir,
Mertebe 0 adı olarak Ölüm. 命运 salahiyet olarak
Kader'dir, tazim isimlerinde Mukadderat. 失控
salahiyet olarak Şirazesizlik'tir, düz metinde şirazesini yitirmek.
Özel ad katmanı, kaynak bir adı açıkça bir terime bağladığında geri çekilir (bkz. Kural 11).
Işık Miftahı (光之钥) bu yüzden 'Nur' değil 'Işık' taşır: kanon, ışık konisinin
içinin kader olduğunu ve Yüce Kadim'in adının da Işık Konisi Âlemi'nin adının da bundan geldiğini
açıkça söyler.
Kural 8, mistik register kelimelerini yol gruplarına paylaştırır. Salahiyet (authority) adları bunun tersi yönde çalışır: bir salahiyet birden çok Yolda ve grupta bulunabilir, kanon bu ortaklığın izini bilinçli olarak sürer, dolayısıyla Türkçede de tek bir kelimeyle karşılanır. Salahiyeti gruba göre bölmek, kaynağın kurduğu bağı görünmez kılar.
秩序 / 序 → Nizam. Yargı, Kara İmparator ve Güneş'in üçünde birden bulunur; kanon aralarındaki örtüşmeyi açıkça belirtir. Ebedi Yanan Güneş'in Tazim adındaki 秩序化身 bu yüzden "Nizamın Timsali"dir, Kadir-i Mutlak grubuna ait olmasına rağmen.战争 → Harp. Ahmer Hünkar Yolu'nun sembolizminde (战争之主) ve salahiyetleri arasında bulunur; savaşın sahibi bu Yoldur.堕落 → Tereddi. Hem Hafi Talibi hem Hâviye Yolu'nun salahiyetleri arasındadır ve iki Yolun kanonik bağı doğrudan bu salahiyet üzerinden kurulur: Asılmış Adam her canlının düşme eğilimini temsil ederken, Hâviye içine düşen herkesi alçalmaya sürükleyen ortamdır.污秽 → Necaset. Hafi Talibi Yolu'nun salahiyetlerinden biridir ve iki Mertebe adında görünür: Necaset Hatibi (Hafi Talibi M2) ve Necaset Hâkimi (Suçlu M1); ayrıca Vesvesekâr'ın kabiliyet tasvirinde (污秽之语, Suçlu M3). Necaset Hâkimi, Zeval Hâkimi (衰败君王) ile aynı kurulumdadır: salahiyet + 君王.污染 → Tencîs. Hâviye'nin Mertebe 0 salahiyetlerinden biridir; ayrıca Sefirot'un taşıyıcısına bulaştırdığı kirlenme de aynı kelimeyle karşılanır.
Bir varlığın adı, sahip olduğu salahiyetten türeyebilir ve talep ettiği başka bir
salahiyetten ayrı kalabilir; bu ayrım kanonik bir ihtilafı korur. 战斗 →
Cenk bir salahiyettir ve 战神'nin adı ondan türer: Cenk Tanrısı.
Tazim adındaki "Harp Hükümdarı" (战争主宰) satırı ise gerçekte Ahmer Hünkar'a ait
bir alanı talep eder. Varlık Cenk'e sahiptir, Harp'i talep eder; tek kelime kullanılsaydı unvan
hak edilmiş bir sıfat gibi okunur ve kanonun kurduğu boşluk kaybolurdu.
Salahiyet adları bu sözlükteki diğer kelime rezervlerinin üstündedir. Bir kelime hem bir salahiyeti karşılıyor hem de başka bir kural gereği ayrılmış görünüyorsa, salahiyet kazanır: aynı salahiyetin iki Yolda farklı kelimelerle karşılanması, kaynağın kurduğu bağı görünmez kılar. Tekrar bu durumda hata değil, gerekliliktir ve girdi kendi notuyla gerekçelendirilir (bkz. Necaset Hatibi).
Kural yalnızca terminolojiyi bağlar, her cümleyi değil. Salahiyetin adı
geçtiğinde sabit kelime kullanılır; akıcı metinde aynı kavramın fiil veya sıfat hâli için yerli
karşılıklar serbesttir. Sıfat gerektiğinde kelimenin kendi türevi tercih edilir
(堕落 → mütereddi).
Mertebe adları salahiyetin kelimesini taşımak zorunda değildir; Mertebenin
mahiyetini karşılayan bir ad seçilebilir (Gizem Avcısı / İttıla, Hile Mürşidi / Tadlil, Ateş
Müptelası). Fakat bir Mertebe adı başka bir terimin kelimesini taşıyamaz, zira bu
kaynakta bulunmayan bir bağ kurar (bkz. Kural 11). Musibet Müjdecisi (灾祸教士) bu
yüzden 'Felaket'i (天灾) değil, kendi teriminin kelimesini taşır.
İngilizce çeviri, Çince adların paylaştığı kökleri sık sık siler. Bu sözlük silinen bağları onarır, fakat var olmayan bağları icat etmez. Ölçüt tek bir sorudur: bağ kaynağın kendi dizgesine mi ait?
秘 karakteri Sır Kuklabazı ile Sır Efsuncusu'nu yatay olarak, Garabet Efsuncusu ile birleşerek (诡秘) dikey olarak bağlar; İngilizce ikisini de görünmez kılar, Türkçe geri kurar.旅法师, Magic: The Gathering'deki "Planeswalker"ın Çincede yerleşik karşılığıdır; içindeki 法师 Yolun terminolojisinden değil, ödünç alınan addan gelir. Türkçede "Efsuncu" kullanmak, kaynakta bulunmayan bir bağı icat etmek olurdu.愚者' 愚 karakteri, Azathoth'un Çince unvanıyla ortaktır; ancak bu örtüşme karakterlerin bilgisine girmez, salahiyetlerin veya ayinlerin işleyişini etkilemez (bkz. Soytarı Efendi, "Kabul edilen kayıp").
Bağ kaynakta gerçekse, hangi düzlemde bulunduğu önemli değildir: kelime ortaklığı olmadan da,
tarihsel veya salahiyet düzeyinde doğrulanmış bir bağ Türkçede kelimeyle kurulabilir.
诡秘侍者 ile 隐秘之仆 farklı köklerden gelir, fakat iki Yol hem
Flegrea-Antigonus soy zinciriyle tarihsel olarak hem de Sırrakadem salahiyetiyle bağlıdır;
"Hadim" tekrarı bu yüzden icat değil, başka düzlemde var olan bir bağın kelimeye taşınmasıdır.
Çince Mertebe adları kişiyi bildirmek için birbirinden farklı ekler kullanır: 大师
(üstat), 家 (uzman), 师 (usta), 官 (memur),
者 ve 人 (kişi). Kaynak bu ekler konusunda tutarlı değildir; aynı Yol
içinde birkaç farklı ek yan yana bulunabilir. Bu yüzden ekler Türkçeye tek tek yansıtılmaz.
Mertebe adları iki kelimeyi geçmeyecek biçimde kurulur ve ustalık eki, kelimenin kendi ağırlığıyla zaten karşılanıyorsa düşürülür. Ek ancak Mertebenin kıdemi başka türlü duyulmuyorsa ayrıca karşılanır.
Mertebe 0'a ulaşan bir Aşkın, artık Yolun bir mensubu değil, Yolun kavramının kendisidir. Bir kavramın adı kısa olur: bu yüzden Mertebe 0 adları tek kelimeyle kurulur ve "X Tanrısı" gibi açıklayıcı yapılardan kaçınılır. Alt Mertebeler özel bir kayıt taşısa dahi Mertebe 0 sade ve yerli bir kelimeye döner.
İstisnalar kaynaktan gelir. Kader Çarkı, Asılmış Adam,
Kara İmparator ve Beyaz Kule tarot kartlarına dayanır; son ikisi
kartın adını (İmparator, Kule) Çince adın kendisindeki renkle birlikte taşır
(黑皇帝, 白塔). Alacakaranlık Devi yazarın beyanıyla iki
parçalı bir addır ve her iki parçası ayrı ayrı da kullanılabilir. Tarota dayanmayan tek iki
kelimelik ad Ahmer Hünkar'dır (红祭司): renk Çince adın parçası olduğu
için düşürülmez, 'Hünkar' ise 'Rahip'in bir harp ilahına tonal olarak oturmaması yüzünden
seçilmiştir (bkz. Ahmer Hünkar notu).
Tarot kartı adı taşıyan Mertebe 0'lar ile o kartın Tarot Cemiyeti'ndeki kod adı Türkçede aynı kelimeyi taşır. Tarot kartlarının Türkçe karşılıkları yerleşik olmadığı ve kaynaktan kaynağa değiştiği için hangi kelimenin seçileceği dışarıdan alınmaz; Mertebenin kendi içeriğine göre belirlenir ve kendi notuyla gerekçelendirilir.